Nghĩa địa Gò Khoai xưa và nay

 Nghĩa địa Gò Khoai xưa và nay                        

Mộc bản Đại Nam nhất thống chí khắc chữ trên gỗ từ thời vua Duy Tân, ghi rõ rằng từ Văn Ly (gần Giao Thủy ngày nay), sông Thu Bồn chia làm hai nhánh nam bắc, gồm: Phía nam là sông lớn, từ Giao Thủy chảy về phía Duy Châu, Duy Trinh, đến bãi Thi Lai thì tách ra một chi chảy về hướng đông nam là sông Dưỡng Chân (Bà Rén), một nhánh chảy về hướng Bắc qua xã Mỹ Xuyên, là sông Kỉ Thế. (nguyên văn mộc bản: “… Thủy tòng Nam Bắc phân lưu; Nam vi đại giang kính Duy Xuyên huyện, Thi Lai xã tân khẩu, biệt xuất nhất chi Dưỡng Chân giang, hựu Đông lưu kính Mỹ Xuyên xã tục danh Kỉ Thế giang”.

Bãi Thi Lai nay ở phía tây nam của Gò Khoai, cho nên vị trí Gò Khoai thời xưa là một bãi bồi sau khi nhánh chính của sông Thu Bồn chuyển dòng sang phía sông Chợ Củi làm bồi lấp sông Kỉ Thế, như ghi ở mục “II & III”.

          Vì là vùng đất tân bồi, đất pha cát nên từ xưa đến năm 1976, Gò Khoai chỉ để trồng “khoai sớm” ngay trước mùa lũ lụt nhằm cứu đói các tháng giáp hạt, chờ thu hoạch vụ Đông Xuân.

Từ năm 1977, chính quyền xã Duy An cho quy tập mồ mã ở các cồn mả rải rác khắp làng (cồn Khế, cồn Táng, cồn Trên, cồn Đô, kể cả mồ mã ở giữa ruộng nước, vườn tược) về nghĩa địa duy nhất của làng Mỹ Xuyên Tây là Gò Khoai. Ban trị sự làng thời đó đã chia đất riêng cho từng tộc họ tương ứng với quy mô dân số của mỗi tộc, tạo nên một nghĩa địa quy củ và dễ tìm mộ.

Ngoài ra, nghĩa địa Gò Khoai còn bao gồm diện tích đất “phần 2” để táng mộ âm linh ở các cồn di dời lên và 4 khu đất riêng lẻ phía tây và phía bắc Gò Khoai (dọc con đường qua Tây Hà) gồm 5 ô nhỏ lẻ có chữ “P2.1” đến “P2.5” ở hình đính kèm.

Trong Lược đồ trên, hai chỗ có kí hiệu 8 là 2 cổng làng giữa Xuyên Tây với Tây Hà hiện nay. Ô có chữ “P2.2” là đất “Phần 2” đã an táng mộ âm linh từ các cồn mã trong làng MX Tây và 2 sào an táng mộ âm linh ở Cồn Táng của làng Mỹ Cựu từ năm 1977. Các ô “P2.1, P2.3, P2.4, P2,5” đã chia thêm cho các tộc có quy mô dân số đông đúc như tộc Nguyễn Thế, Nguyễn Ngọc, Nguyễn Thành, Nguyễn Duy, Văn Bá, Trần Văn,… ngay từ năm 1977. Ÿ

     Trần Văn Châu (Mỹ Thành) - Lê Tịch - Văn Bá Nguyên (BTS)